BPA là gì? BPA có an toàn không & cách hạn chế

BPA (Bisphenol A) là hợp chất hữu cơ tổng hợp thuộc họ bisphenol, công thức C₁₅H₁₆O₂, dùng chủ yếu để sản xuất nhựa polycarbonate và nhựa epoxy. BPA gây hại theo cơ chế rối loạn nội tiết do mô phỏng hormone estrogen và đi vào cơ thể chủ yếu khi thôi nhiễm từ bao bì, hộp nhựa, lớp lót lon vào thực phẩm. 

Vì “BPA free” chỉ là tuyên bố của nhà sản xuất, bài viết giải đáp BPA là gì và cách phân biệt hai nhóm nhựa qua 6 tiêu chí kèm ký hiệu nhựa, sau đó đi qua 6 nhóm sản phẩm dùng BPA, tác hại và 8 thói quen giảm phơi nhiễm. Hãy cùng Nhựa Việt Tiến tham khảo ngay trong bài viết này.

BPA là gì?

BPA (Bisphenol A) là một hợp chất hữu cơ tổng hợp thuộc họ bisphenol, có công thức phân tử C₁₅H₁₆O₂. BPA được sản xuất với khối lượng lớn, chủ yếu để làm nhựa polycarbonate và nhựa epoxy. Theo danh pháp quốc tế, BPA có tên IUPAC là 4,4′-(propane-2,2-diyl)diphenol và mang số CAS 80-05-7.

Phân tử BPA gồm hai nhóm phenol nối với nhau qua một cầu propane. Cấu trúc này giúp BPA có hoạt tính trùng hợp tốt và tạo ra polyme chịu nhiệt, chịu va đập. BPA có trạng thái vảy hoặc bột kết tinh màu trắng đến nâu nhạt, có mùi phenol nhẹ và gần như không tan trong nước, tan trong acetone, ethanol và dung dịch kiềm.

BPA xâm nhập vào cơ thể con người chủ yếu qua đường ăn uống khi hóa chất này rò rỉ từ bao bì nhựa, hộp đựng thực phẩm hoặc lớp lót bên trong hộp đồ ăn đóng hộp.

Phân biệt nhựa BPA và BPA free

Nhựa chứa BPA là nhựa được trùng hợp hoặc phủ bằng vật liệu dùng BPA làm nguyên liệu, điển hình là polycarbonate và lớp phủ epoxy. Nhựa BPA free là sản phẩm được nhà sản xuất tuyên bố không dùng BPA trong công thức. Hai nhóm khác nhau ở 6 tiêu chí sau:

Các sản phẩm từ nhựa BPA

BPA được dùng trong 6 nhóm sản phẩm chính. Phần lớn các nhóm này khai thác độ trong suốt, độ cứng và khả năng chịu va đập của polycarbonate và nhựa epoxy.

• Đồ đựng polycarbonate: Dùng trong bình nước, hộp thực phẩm và bình úp máy nước nóng lạnh.
• Sản phẩm kỹ thuật: Có trong mắt kính, cửa kính chống vỡ, đồ chơi, đĩa CD/DVD và ống nước.
• Lớp phủ epoxy: Dùng trong một số lon thực phẩm, nắp chai và đường ống để chống ăn mòn.
• Giấy in nhiệt: Từng được dùng làm chất hiện màu trong hóa đơn; EU đã hạn chế từ năm 2020.
• Vật liệu nha khoa: Có thể xuất hiện trong một số chất trám và nhựa nha khoa.
• Hóa chất công nghiệp: Là nguyên liệu sản xuất nhựa, chất chống cháy và lớp phủ.

Việc sử dụng BPA đang bị thu hẹp, đặc biệt trong vật liệu tiếp xúc thực phẩm và sản phẩm dành cho trẻ em.

Tác hại của nhựa BPA với sức khỏe con người

BPA tác động lên sức khỏe chủ yếu theo cơ chế gây rối loạn nội tiết. BPA mô phỏng hormone estrogen tự nhiên 17-β-estradiol, nên có thể gắn vào thụ thể hormone và làm sai lệch tín hiệu nội tiết. Đây là lý do BPA thường được gọi là chất gây rối loạn nội tiết, do có khả năng thay đổi hoạt động của hormone.

Phơi nhiễm BPA diễn ra trên diện rộng. Khảo sát NHANES III do Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) thực hiện phát hiện BPA trong 93% của 2,517 mẫu nước tiểu lấy từ người từ 6 tuổi trở lên. Với phần lớn người dân, thực phẩm đóng gói là nguồn phơi nhiễm BPA lớn nhất, vì lon kim loại và hộp giấy có thể được lót bằng nhựa làm từ BPA.

Các nghiên cứu ghi nhận 4 nhóm tác động chính:

• Hệ miễn dịch: Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tế bào T hỗ trợ (T helper) trong lá lách tăng lên, sự gia tăng này có thể dẫn đến viêm phổi dị ứng và các rối loạn tự miễn.
• Hệ sinh sản: Trên động vật thí nghiệm, phơi nhiễm BPA trong thai kỳ gây hại cho con non và gây tổn thương hệ sinh sản cái, gồm buồng trứng và trứng.
• Sự phát triển của thai nhi và trẻ nhỏ: Các nghiên cứu trên động vật gợi ý trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể là nhóm dễ bị tổn thương nhất trước tác hại của BPA. Các động bao gồm lên não và hành vi, hệ tim mạch, hệ miễn dịch, tuyến vú, tuyến tiền liệt, buồng trứng, tinh hoàn, chuyển hóa và hormone tuyến giáp.
• Chuyển hóa: Các tác động có hại tiềm ẩn lên hệ sinh sản, sự phát triển và chuyển hóa.

Tại Việt Nam, QCVN 12-1:2011/BYT được ban hành theo Thông tư số 34/2011/TT-BYT ngày 30/08/2011 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Với bao bì và dụng cụ làm từ polycarbonate, hàm lượng Bisphenol A giới hạn ở 500 µg/g. Mức thôi nhiễm BPA giới hạn 2.5 µg/mL khi thử trong heptan ở 25 °C trong 1 giờ và khi thử trong ethanol 20%, nước hoặc acid acetic 4% ở 60 °C trong 30 phút.

Cách giảm bớt sự phơi nhiễm với chất BPA

Bạn có thể giảm phơi nhiễm BPA bằng 8 thói quen, tập trung vào thực phẩm đóng hộp, đồ nhựa polycarbonate bị gia nhiệt và giấy in nhiệt.

• Không đựng nước sôi hoặc quay lò vi sóng đồ polycarbonate: Nhiệt cao làm tăng khả năng thôi nhiễm BPA.
• Không rửa polycarbonate bằng máy rửa bát hoặc chất tẩy mạnh: Nên rửa tay bằng nước ấm và nước rửa chén thông thường.
• Hạn chế thực phẩm đóng hộp: Ưu tiên thực phẩm tươi hoặc đông lạnh để giảm phơi nhiễm BPA.
• Dùng thủy tinh, sứ hoặc thép không gỉ: Đặc biệt với thức ăn và đồ uống nóng.
• Kiểm tra ký hiệu nhựa: Ưu tiên PET, HDPE, LDPE và PP; thận trọng với nhựa số 7 chưa rõ thành phần.
• Thay đồ nhựa đã trầy xước: Không tiếp tục dùng bình sữa, cốc hoặc hộp polycarbonate đã cũ, xước.
• Hạn chế tiếp xúc hóa đơn giấy in nhiệt: Rửa tay bằng xà phòng trước khi cầm thức ăn.
• Vệ sinh bụi trong nhà định kỳ: Hút bụi và làm sạch khu vực thông gió để giảm BPA trong bụi.

Với trẻ sơ sinh, có thể ưu tiên bình sữa thủy tinh, không nên ngừng cho con bú chỉ vì lo ngại BPA. Với doanh nghiệp, bao bì, dụng cụ và thùng chứa tiếp xúc thực phẩm cần có hồ sơ phù hợp quy chuẩn và kết quả thử thôi nhiễm, không chỉ dựa vào nhãn “BPA free”.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ hơn về BPA là gì. Rủi ro sức khỏe không đến từ mọi loại nhựa, mà phụ thuộc vào vật liệu, mức thôi nhiễm, nhiệt độ sử dụng và thời gian tiếp xúc. Để giảm phơi nhiễm, người dùng nên hạn chế gia nhiệt đồ polycarbonate, thay sản phẩm đã trầy xước và ưu tiên các vật liệu không sử dụng BPA như PP hoặc HDPE khi phù hợp.

Với nhu cầu lưu trữ, vận chuyển và chứa hàng trong sản xuất, Nhựa Việt Tiến cung cấp nhiều dòng thùng nhựa công nghiệp và vật chứa chất lượng, an toàn, đáp ứng đa dạng nhu cầu của doanh nghiệp, kho xưởng và đơn vị logistics. Nếu cần tư vấn sản phẩm phù hợp, vui lòng liên hệ chúng tôi ngay hôm nay!

Tài liệu tham khảo:

• NIEHS – Bisphenol A (BPA)
• EFSA – Bisphenol A trong thực phẩm: nguy cơ sức khỏe
• NIFC – Kiểm nghiệm bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm