Rác không tái chế là gì? 8 nhóm rác & cách xử lý

Rác không tái chế là rác đã qua sử dụng, không tái sử dụng được và không thể chế biến thành nguyên liệu hay sản phẩm mới. Nhóm này thuộc “chất thải rắn sinh hoạt khác” tại Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020.

Rác thải không tái chế gồm 8 nhóm, từ gốm sứ, giấy bẩn, chất thải vệ sinh đến chất thải nguy hại và rác hỗn hợp. Nhóm rác này được phân loại bằng cách loại trừ dần qua 5 bước và xử lý theo 7 giải pháp, trong đó chôn lấp là phương án cuối cùng. Bài viết đối chiếu từng nhóm với mục tương ứng trong Hướng dẫn 9368/BTNMT-KSONMT và cập nhật mức phí thu gom rác tại TP.HCM áp dụng từ 01/09/2026.

Rác không tái chế là gì?

Rác không tái chế là những loại rác thải đã qua sử dụng, không còn khả năng tái sử dụng. Loại rác này cũng không thể trải qua các quy trình chế biến cơ – lý – hóa để chuyển thành nguyên liệu hay sản phẩm mới.

Theo Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020, rác sinh hoạt được chia thành 3 nhóm: rác tái sử dụng, tái chế; rác thực phẩm và rác sinh hoạt khác. Trong đó, rác thải không tái chế thường được hiểu là nhóm thứ ba, gồm chất thải nguy hại, chất thải cồng kềnh và chất thải khác còn lại theo Văn bản 9368/BTNMT-KSONMT ngày 02/11/2023.

Rác thực phẩm được phân loại riêng vì có thể xử lý thành phân hữu cơ. Trong thực tế, rác thải không tái chế thường có 4 đặc điểm:

Khó tái chế: Vật liệu thiếu công nghệ hoặc thị trường tái chế, như gốm, sứ.
Nhiễm bẩn: Không thể làm sạch để tái chế, như giấy ăn đã dùng, tã bỉm.
Cấu tạo phức hợp: Gồm nhiều lớp vật liệu khó tách, như gói gia vị, ly giấy tráng nhựa.
Chứa chất nguy hại: Cần thu gom, xử lý riêng, như pin và bóng đèn huỳnh quang.

Rác không tái chế gồm những loại nào?

Rác thải không tái chế trong sinh hoạt hằng ngày chia thành 8 nhóm như bên dưới.

Đồ dùng và sản phẩm từ gốm sứ, sành, thủy tinh vỡ

Gốm, sành, sứ thuộc nhóm rác không tái chế, được xếp vào mục 3.3.5 “chất thải khác còn lại” theo Hướng dẫn 9368/BTNMT-KSONMT. Các vật dụng như bát đĩa sứ mẻ, chậu sành vỡ, cốc và tượng gốm hỏng không thể nấu chảy để tái chế như thủy tinh thông thường.

Thủy tinh nhiễm bẩn như mảnh vỡ lẫn tạp chất khó làm sạch hoặc phân loại có thể không được tiếp nhận tái chế.

Đồ dùng giấy dùng một lần hoặc bị bẩn

Các loại giấy thuộc nhóm không tái chế gồm:

Giấy vệ sinh và giấy ăn đã dùng, giấy ướt đã dùng, bông tẩy trang.
Túi trà và bã cà phê.
Hộp giấy đựng thức ăn dính dầu mỡ, ví dụ hộp bánh pizza hay hộp cơm giấy đã dùng.

Phần lớn ly cà phê hiện nay gồm hai lớp là giấy và màng nhựa PP để giữ nhiệt. Vì vậy, nhiều cơ sở thu mua thông thường không nhận loại ly này.

Chất thải vệ sinh và y tế

Chất thải vệ sinh và y tế phát sinh tại hộ gia đình chia thành hai nhánh. Một nhánh vào thùng “chất thải khác còn lại”, nhánh còn lại phải xử lý như chất thải nguy hại.

Nhánh 1 – Chất thải vệ sinh thông thường: Tã, bỉm, băng vệ sinh, giấy vệ sinh, khẩu trang thông thường, tăm bông tai, tăm chỉ kẽ răng và vỏ thuốc.

Nhánh 2 – Chất thải y tế lây nhiễm: Kim tiêm, khẩu trang và bông băng nhiễm khuẩn từ người bệnh.

Tã bỉm và vật tư y tế đã dùng thuộc nhóm rác không tái chế

Đồ nhựa khó hoặc không tái chế

Nhựa không tái chế gồm hộp xốp, sản phẩm nhựa dùng một lần, bóng bay, băng keo, giày dép nhựa, thước kẻ, muỗng nhựa, bút, bật lửa hết gas, bàn chải đánh răng, vỏ tuýp kem đánh răng và các loại nhựa thải khác.

Chất thải nguy hại

Chất thải nguy hại trong rác sinh hoạt là nhóm phải tách riêng trước tiên. Nhóm này không đi vào kênh tái chế thông thường và cũng không được bỏ chung với rác còn lại. Theo Hướng dẫn 9368, có ba nhóm chính:

Bao bì và vật dính hóa chất (mục 3.1.1): Bao bì đựng thuốc bảo vệ thực vật, axit, dung môi, kiềm, dầu mỡ công nghiệp, chất tẩy rửa có thành phần nguy hại, bình gas mini. Sơn, mực, keo dán có thành phần nguy hại. Găng tay và giẻ lau dính dầu, hóa chất. Kim tiêm, bông băng nhiễm khuẩn.
Thủy tinh chứa thủy ngân (mục 3.1.2): Bóng đèn huỳnh quang, thủy tinh hoạt tính, nhiệt kế thủy ngân, với yêu cầu không đập vỡ.
Pin và ắc quy (mục 3.1.3): Giữ nguyên hình dạng, không tháo rời.

Quần áo cũ rách, đồ cao su hỏng

Nhóm này chỉ chuyển thành rác không tái chế hoặc chất thải nguy hại trong các trường hợp sau:

Vải, găng tay cao su dính dầu mỡ hoặc hóa chất.
Băng keo dán.
Chiếu tre trúc, gối mây tre.
Vải đã ẩm mốc, bẩn hoặc rách vụn.

Rác thải xây dựng

Rác thải không tái chế trong xây dựng là các loại phế thải không thể tái sử dụng hoặc tái chế thành vật liệu mới, gồm:

Thạch cao, tấm trần (la-phông).
Bao bì nhựa, bao ni-lông, bao đựng xi măng, sơn, hóa chất.
Vải bạt, cao su, nhựa PVC hỏng và các loại nhựa khó tái chế.
Chất thải hỗn hợp, chất thải nguy hại như giẻ lau dính sơn, dầu nhớt, dung môi, amiăng.
Đất đá, gốm sứ, xà bần nhiễm bẩn nặng, không thể tái sử dụng làm cốt liệu.

Các loại rác hỗn hợp

Rác hỗn hợp là rác bị trộn lẫn nhiều thành phần đến mức không thể tách lại. Ví dụ: túi nilon chứa thức ăn thừa, chai nhựa còn nước ngọt, hộp giấy lẫn xương cá. Khi đã trộn lẫn, cả phần có thể tái chế cũng mất giá trị, vì chất lỏng và thức ăn làm bẩn toàn bộ mẻ.

Rác hỗn hợp còn bao gồm các sản phẩm được chế tạo từ nhiều vật liệu ngay từ đầu, như gói sachet nhiều lớp, bao bì giấy tráng nhôm và nhựa. Đơn vị thu gom có quyền từ chối tiếp nhận rác không được phân loại hoặc đóng gói đúng quy định.

Cách phân loại rác không tái chế

Cách phân loại rác thải không tái chế hiệu quả nhất là loại trừ dần, bạn có thể làm theo 5 bước sau:

Tách chất thải nguy hại trước tiên: Pin, bóng đèn, bình xịt côn trùng, chai hóa chất tẩy rửa và kim tiêm được cho vào hộp hoặc túi riêng, đậy kín.
Tách chất thải thực phẩm: Thức ăn thừa, thực phẩm hết hạn, rau củ quả và phần bỏ đi từ thịt cá được đựng trong túi kín, không rò rỉ, để ngăn mùi phát tán.
Tách rác tái chế còn sạch: Giấy, nhựa, kim loại, chai lọ thủy tinh tháo nắp, đổ hết dung dịch, ép dẹt.
Gom phần còn lại vào thùng “chất thải rắn sinh hoạt khác”: Gói kín vật sắc nhọn và buộc chặt túi để tránh rơi vãi.
Đặt lịch thu gom riêng cho đồ cồng kềnh và rác xây dựng: Không đặt các loại này ở điểm tập kết rác sinh hoạt.

Về dụng cụ, một hộ gia đình cần tối thiểu 2 – 3 thùng rác có nắp đậy, mỗi thùng dán nhãn rõ tên nhóm rác.

7 giải pháp xử lý rác thải không tái chế

Rác không tái chế nếu không được xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe. Dưới đây là 7 giải pháp hiệu quả giúp xử lý loại chất thải này một cách an toàn và bền vững.

Giảm rác thải từ nguồn

Giảm rác thải từ nguồn là giải pháp hiệu quả nhất, vì phần rác không phát sinh thì không cần xử lý.

Ở cấp hộ gia đình, bạn có thể bắt đầu bằng ba thói quen: mang túi vải khi đi chợ, dùng bình nước cá nhân thay chai nhựa và mang hộp cơm thay hộp xốp khi mua đồ ăn mang đi.

Tái sử dụng

Tái sử dụng kéo dài vòng đời của đồ vật trước khi chúng thành rác. Một số cách áp dụng ngay:

Lọ thủy tinh dùng làm hũ đựng gia vị.
Quần áo còn mặc được đem quyên góp.
Thùng nhựa, thau chậu nứt nhẹ dùng làm chậu trồng cây hoặc thùng chứa đồ.
Bìa carton dùng làm hộp lưu trữ.

Xử lý rác thải hữu cơ

Xử lý rác hữu cơ bằng cách ủ phân compost giúp giảm đáng kể khối lượng rác phải chôn lấp. Tại nhà, bạn có thể ủ hai nhóm rau, củ, vỏ trái cây và bã cà phê, túi trà trong thùng nhựa có nắp, đục lỗ thoát khí và lót lớp lá khô. Sau 6 – 8 tuần, hỗn hợp thành phân bón cho cây trồng.

Chôn lấp

Chôn lấp là phương án xử lý cuối cùng, dành cho phần rác không thể giảm, tái sử dụng, ủ sinh học hay đốt thu hồi năng lượng. Theo Tạp chí Khoa học Việt Nam Trực tuyến, đây vẫn là phương pháp chủ đạo ở Việt Nam. Khoảng 64% chất thải rắn sinh hoạt hiện được xử lý bằng chôn lấp nhưng chỉ khoảng 20% trong số đó là chôn lấp hợp vệ sinh.

Bãi chôn lấp hợp vệ sinh có lớp lót chống thấm, hệ thống thu gom nước rỉ rác và hệ thống thu khí. Mục đích là ngăn ô nhiễm nước ngầm và không khí. Để giảm lượng rác đưa vào bãi, nhiều địa phương chuyển sang đốt rác phát điện.

Xử lý chuyên biệt rác thải nguy hại

Rác thải nguy hại cần một quy trình xử lý chuyên biệt. Thủy ngân trong bóng đèn, kim loại nặng trong pin và hóa chất trong bao bì có thể ngấm vào đất và nước nếu bị chôn lấp chung. Quy trình xử lý loại rác không tái chế này gồm ba bước:

Hộ gia đình phân loại và lưu giữ an toàn.
Mang đến điểm tiếp nhận hoặc giao cho đơn vị có chức năng thu gom chất thải nguy hại.
Đơn vị này xử lý bằng các công nghệ như đốt nhiệt độ cao, hóa rắn hoặc thu hồi kim loại.

Hệ thống này đã vận hành ở quy mô quốc gia. Năm 2024, tỷ lệ chất thải nguy hại được xử lý đạt 98,06%. Để giúp hệ thống hoạt động đúng, bạn chỉ cần không đập vỡ bóng đèn, không tháo rời pin và không đổ hóa chất thừa vào bồn rửa.

Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng quyết định việc phân loại có diễn ra đúng hay không, vì chất lượng phân loại phụ thuộc vào từng người bỏ rác. Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xây dựng bộ tài liệu truyền thông gồm bộ nhận diện chất thải rắn sinh hoạt, phim hoạt hình hướng dẫn kỹ thuật phân loại và phóng sự tại một số địa phương.

Bạn có thể áp dụng ở quy mô nhỏ theo ba cách:

Dán bảng hướng dẫn phân loại ngay trên nắp thùng rác.
Hướng dẫn trẻ em phân biệt rác tái chế và rác không tái chế.
Tổ chức buổi hướng dẫn ngắn cho nhân viên tại văn phòng, trường học, chung cư.

Hỗ trợ pháp lý và chính sách

Hệ thống pháp lý về quản lý rác thải không tái chế gồm năm lớp văn bản:

Luật Bảo vệ môi trường 2020: Quy định nguyên tắc phân loại và trách nhiệm chi trả.
Nghị định 08/2022/NĐ-CP và Thông tư 02/2022/TT-BTNMT: Quy định chi tiết thi hành luật.
Văn bản 9368/BTNMT-KSONMT: Hướng dẫn kỹ thuật phân loại.
Nghị định 45/2022/NĐ-CP: Quy định xử phạt vi phạm.
Quyết định giá dịch vụ của từng tỉnh, thành phố: Quy định mức thu cụ thể.

8 câu hỏi thường gặp về tái chế rác

Dưới đây là 8 câu hỏi giúp bạn hiểu rõ hơn về cách nhận biết, thu gom và xử lý rác thải đúng cách.

Rác tái chế là những loại rác nào?

Rác tái chế gồm 8 nhóm giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh, vải và đồ da, đồ gỗ, cao su và thiết bị điện, điện tử thải bỏ. Điều kiện chung của nhóm này là sạch và không dính hóa chất nguy hại.

Tiền rác 2026 là bao nhiêu?

Từ ngày 01/09/2026, theo Quyết định 65/2026/QĐ-UBND, khu vực đô thị TP.HCM cũ áp dụng mức 42.000 VNĐ/tháng đối với hộ tối đa 2 người và 84.000 VNĐ/tháng đối với hộ từ 3 người trở lên. Hộ phân loại rác đúng quy định được tính theo khối lượng, từ 600 – 666 VNĐ/kg tùy khu vực. Các mức giá chưa bao gồm VAT.

Ngành nghề thu gom rác thải không độc hại là gì?

Thu gom rác thải không độc hại là ngành mang mã 3811 trong Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam. Ngành 3811 gồm thu gom rác từ hộ gia đình và cơ sở kinh doanh bằng túi, xe và thùng chứa; thu gom rác công cộng, rác sân vườn, dầu mỡ ăn đã qua sử dụng; và vận hành trạm gom rác không độc hại.

Có những loại rác nguy hại nào?

Rác nguy hại trong sinh hoạt gồm bao bì và vật dính hóa chất, đồ chứa thủy ngân, pin và ắc quy thải.

Rác vô cơ gồm những gì?

Rác vô cơ gồm các chất thải không có nguồn gốc sinh học và không phân hủy sinh học. Rác vô cơ chia thành hai phần tái chế được (nhựa, kim loại, chai lọ thủy tinh) và không tái chế (gốm sứ, sành, gương, kính chịu nhiệt, xỉ than, gạch đá vụn, nhựa dùng một lần, hộp xốp).

Rác hữu cơ gồm những gì?

Rác hữu cơ gồm các nhóm: thức ăn thừa và thực phẩm hết hạn; rau, củ, quả, vỏ trái cây; phần bỏ đi từ thịt, cá, hải sản; bã cà phê, túi trà, bã mía, lõi ngô, vỏ hạt; lá cây, cỏ, hoa từ việc làm vườn. Rác hữu cơ là chất thải có nguồn gốc sinh học, phân hủy được.

Thùng rác không tái chế màu gì?

Thùng rác dùng cho rác thải không tái chế thường có màu cam, màu xám hoặc màu đen tùy theo từng quy định hoặc khu vực sử dụng. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có quy chuẩn quốc gia bắt buộc về màu thùng rác cho rác thải không tái chế, màu thùng do từng địa phương hướng dẫn.

Nhựa nào không tái chế được?

Nhựa khó hoặc thường không được tái chế gồm nhựa số 3 (PVC), số 6 (PS, gồm xốp EPS) và số 7 (nhóm nhựa khác), cùng túi nilon mỏng in mực, gói sachet nhiều lớp và mọi loại nhựa đã bị bẩn.

Hiểu rõ rác không tái chế là gì, các loại rác thường gặp và cách xử lý phù hợp giúp hạn chế ô nhiễm môi trường, giảm lượng chất thải chôn lấp. Để phân loại và thu gom rác hiệu quả, bạn có thể tham khảo các mẫu thùng rác nhựa tại Nhựa Việt Tiến, với nhiều dung tích, màu sắc và thiết kế phù hợp cho gia đình, văn phòng và khu công cộng.

Tài liệu tham khảo: