Hướng dẫn 4 bước ủ phân hữu cơ tại nhà bằng thùng nhựa

Với hộ gia đình tách riêng rác bếp mỗi ngày và có vườn rau cần bón, ủ phân hữu cơ tại nhà là cách chuyển vỏ rau củ, bã cà phê, lá khô thành phân compost trong một thùng nhựa có nắp kín. Quy trình đúng gồm 4 bước: chuẩn bị dụng cụ, lót đáy và xếp lớp xen kẽ, giữ ẩm – đảo trộn, thu hoạch sau 3 – 5 tháng.

Bài viết đi từ ưu nhược điểm, qua 4 bước thực hiện đến 6 lưu ý tránh mùi hôi và 5 câu hỏi thường gặp. Cùng Nhựa Việt Tiến tìm hiểu chi tiết để bắt đầu mẻ ủ đầu tiên theo 4 bước phía dưới.

Ưu nhược điểm của phương pháp ủ phân hữu cơ tại nhà

Ủ phân hữu cơ ngay tại nhà giảm được phần lớn khối lượng rác đưa ra xe thu gom và tạo ra phân bón cho vườn, đổi lại bạn cần không gian đặt thùng, thời gian chờ 3 – 5 tháng. 2 mục dưới đây tách riêng lợi ích và hạn chế để bạn cân nhắc trước khi mua thùng.

Ưu điểm khi ủ phân hữu cơ tại nhà

Ưu điểm của ủ phân hữu cơ ngay tại nhà gồm:

• Giảm 50 – 70% khối lượng rác sinh hoạt phải đưa đi thu gom.
• Đáp ứng yêu cầu phân loại rác tại nguồn.
• Có phân bón miễn phí cho vườn rau, chậu cảnh.
• Giảm phát thải methane từ bãi chôn lấp.

Tuy nhiên, 4 lợi ích trên chỉ thành hiện thực khi bạn duy trì được khối ủ đúng cách.

Nhược điểm khi tự ủ phân hữu cơ

Nhược điểm của việc tự ủ phân hữu cơ gồm:

• Chiếm diện tích và cần vị trí phù hợp.
• Thời gian chờ dài 3 – 5 tháng, có thể 1 năm.
• Nguy cơ mùi hôi và ruồi nhặng nếu vận hành sai. 
• Không xử lý được mọi loại rác bếp. 

Khi đã nắm rõ 4 hạn chế này, bạn có thể bắt tay vào quy trình 4 bước bên dưới.

Hướng dẫn cách ủ phân hữu cơ tại nhà đúng

Cách ủ phân hữu cơ ngay tại nhà đúng gồm 4 bước: chuẩn bị dụng cụ và nguyên liệu, lót đáy thùng và xếp lớp xen kẽ, giữ độ ẩm – đảo trộn – theo dõi, thu hoạch và sử dụng.

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ và nguyên liệu

Dụng cụ cần có gồm 1 thùng nhựa có nắp kín, 1 xẻng hoặc cào nhỏ để đảo trộn, 1 bình tưới, găng tay và tùy chọn 1 gói chế phẩm vi sinh (Trichoderma hoặc EM) để rút ngắn thời gian ủ.

Chọn thùng theo lượng rác bếp, công thức là dung tích thùng ≥ thể tích rác bếp mỗi ngày × số ngày nạp × 3, trong đó hệ số 3 phản ánh khuyến nghị của US EPA về việc bổ sung vật liệu nâu gấp 2 – 3 lần rác xanh. 

hoan các lỗ thông khí đường kính 5 – 8 mm quanh thân, bố trí so le theo 2 – 3 tầng ở phần thân trên và giữa, tránh sát đáy để nước rỉ không chảy ra ngoài. Lắp vòi xả ở đáy nếu muốn thu dịch rỉ, nếu không, giữ lớp lót đáy dày hơn để hút dịch. 

Đặt thùng nơi có mái che, thoáng gió, tránh nắng gắt chiếu trực tiếp cả ngày và tránh mưa hắt. Kê thùng lên gạch hoặc kệ cách mặt đất 5 – 10 cm để thoát nước và ngăn kiến.

Phân loại nguyên liệu thành 2 nhóm, nhóm xanh (giàu nitơ, ướt) gồm vỏ rau củ quả, bã cà phê, bã trà, cỏ tươi. Nhóm nâu (giàu carbon, khô) gồm lá khô, rơm, giấy báo xé nhỏ, bìa carton không phủ nhựa, mùn cưa từ gỗ chưa xử lý. 

Cắt nhỏ trước khi nạp vì vật liệu dưới 5 cm phân hủy nhanh hơn hẳn và cỡ 1,3 – 3,8 cm cho tốc độ nhanh nhất. Băm vỏ rau bằng dao hoặc kéo ngay tại bếp trước khi bỏ vào xô trung chuyển.

Bước 2: Lót đáy thùng và xếp lớp xen kẽ

Lót đáy thùng bằng 1 lớp vật liệu nâu thô dày 10 – 15 cm (cành nhỏ, rơm, lá khô vò rối), rồi xếp xen kẽ lớp xanh 5 cm và lớp nâu 10 – 15 cm cho đến khi đầy khoảng 3/4 thùng, kết thúc bằng 1 lớp nâu phủ kín trên cùng.

Rắc Trichoderma hoặc tưới dung dịch EM pha loãng lên từng lớp xanh theo hướng dẫn trên bao bì.

Với ủ bokashi trong thùng 15 – 21 lít, không xếp lớp nâu, nạp rác bếp cắt nhỏ, rắc men bokashi (cám ủ EM) lên mỗi lớp 3 – 5 cm, nén nhẹ, đậy kín nắp và không mở trong ngày.

Bước 3: Giữ độ ẩm, đảo trộn và theo dõi

Giữ khối ủ ẩm như miếng bọt biển vắt, đảo trộn 3 – 5 tuần một lần và kiểm tra nhiệt độ – mùi – dịch rỉ mỗi tuần.

Bốc một nắm vật liệu giữa thùng và nắm chặt: khối vật liệu ẩm nhưng không rỉ nước thành dòng là đạt. Nếu khô và rời rạc thì tưới thêm nước bằng bình phun, nhão và đọng nước thì trộn thêm giấy vụn hoặc lá khô.

Đảo bằng xẻng từ đáy lên, đưa lớp ngoài vào giữa, giúp cấp oxy và phân bố nhiệt đều, tần suất tham khảo cho đống ủ hộ gia đình là 3 – 5 tuần.

Theo dõi nhiệt bằng cách cắm tay vào giữa khối ủ thấy ấm rõ hoặc dùng nhiệt kế que dài. Thùng dưới 60 lít hiếm khi đạt ngưỡng này vì khối rác quá nhỏ để giữ nhiệt.

Với thùng có vòi, mở vòi hứng dịch 2 – 3 ngày một lần, pha loãng tối thiểu 1:10 với nước trước khi tưới gốc cây. Với thùng bokashi, dịch rỉ ra nhiều hơn và có mùi chua lên men, cũng pha loãng theo tỷ lệ đó.

Khi khối ủ không còn nóng, sụt xuống còn khoảng một nửa thể tích ban đầu và không còn nhận ra hình dạng rác, mẻ phân đã sẵn sàng thu hoạch.

Bước 4: Thu hoạch và sử dụng phân hữu cơ sau khi ủ

Phân hữu cơ đã hoai có màu nâu sẫm đến đen, tơi xốp, mùi như đất rừng ẩm và không còn nhận ra vỏ rau hay lá cây ban đầu. Nếu còn mảnh chưa phân hủy, sàng lấy phần mịn và cho phần thô quay lại thùng làm men mồi cho mẻ sau.

Ngừng nạp rác mới 3 – 4 tuần trước khi thu, để lớp trên cùng kịp hoai. Với thùng tròn miệng rộng, xúc toàn bộ ra bạt, sàng qua lưới mắt 1 cm. Với thùng có cửa xả đáy, lấy phần đáy đã hoai trước trong khi phần trên tiếp tục ủ. 

Chừa lại khoảng 1 xẻng phân cũ, rửa thùng bằng nước sạch và bàn chải mềm (không dùng chất tẩy clo nồng độ cao vì tồn dư hóa chất ức chế vi sinh mẻ sau), phơi khô rồi nạp mẻ mới.

Ba cách dùng phổ biến gồm:

• Trộn đất trồng chậu: 1 phần phân compost với 2 – 3 phần đất, dùng cho rau ăn lá, hoa và cây cảnh.
• Bón lót trước khi gieo trồng: Rải lớp 2 – 3 cm trên mặt luống rồi xới nhẹ vào đất, để 5 – 7 ngày trước khi gieo.
• Phủ gốc cây ăn quả, cây lâu năm: Rải lớp 3 – 5 cm quanh gốc, cách thân 10 cm, phủ rơm hoặc lá khô lên trên để giữ ẩm.

Với phân bokashi, sản phẩm sau 2 tuần lên men chưa phải phân hoai mà là rác đã lên men, bạn cần chôn xuống đất hoặc trộn với đất trong thùng riêng thêm 2 – 4 tuần trước khi trồng.

6 lưu ý quan trọng khi ủ phân hữu cơ tại nhà

Những lưu ý dưới đây là các lỗi phổ biến nhất khiến mẻ ủ hỏng hoặc kéo dài:

• Không cho thịt, cá, xương, dầu mỡ và sữa vào thùng.
• Không dùng phân chó mèo và cây bị bệnh. 
• Không nén chặt và không để quá ướt.
• Không bón phân chưa hoai.
• Hạn chế với vỏ cam quýt, hành tỏi số lượng lớn. 
• Gắn nhãn phân loại và đặt thùng đúng chỗ.

5 câu hỏi thường gặp về cách ủ phân hữu cơ

Dưới đây là một số giải đáp mà người mới ủ phân hữu cơ tại nhà thường tìm kiếm.

Phân hữu cơ ủ bao lâu?

Phân hữu cơ ủ hiếu khí tại nhà cần 3 – 5 tháng nếu khối ủ được giữ ẩm và đảo trộn đúng và có thể kéo dài đến 1 năm.

Tưới phân gì cho rau tốt?

Phân bón tốt nhất cho rau là phân hữu cơ (như phân trùn quế, phân chuồng hoai mục, phân hữu cơ vi sinh) kết hợp với phân khoáng cân đối.

Bón nhiều phân hữu cơ có tốt không?

Bón quá nhiều phân hữu cơ không tốt, vì việc này có thể gây xót rễ, làm chua đất và mất cân bằng dinh dưỡng. Phân hữu cơ rất tốt cho đất và cây trồng nhưng bạn chỉ nên bón với liều lượng vừa đủ theo nhu cầu thực tế.

Bón phân gì để cây phát triển nhanh?

Để cây phát triển nhanh và xanh tốt, bạn nên bón các loại phân hữu cơ giàu đạm và dễ hấp thu như phân trùn quế, phân trùn quế dạng lỏng, phân cá (đạm cá) hoặc phân gà hoai mục.

Ủ phân hữu cơ có mùi không?

Quá trình ủ phân hữu cơ chuẩn xác không có mùi hôi khó chịu mà chỉ có mùi thơm nhẹ đặc trưng của đất ẩm.

Bên cạnh kỹ thuật ủ phân hữu cơ tại nhà, chọn thùng phù hợp cũng giúp việc chứa nguyên liệu, đảo trộn và kiểm soát khối ủ thuận tiện hơn. Nếu đang tìm sản phẩm để ủ rác hữu cơ tại gia đình, khu vườn, trang trại hoặc cơ sở sản xuất, bạn có thể tham khảo các mẫu thùng nhựa tại Việt Tiến với nhiều kích thước và dung tích khác nhau để lựa chọn theo lượng rác phát sinh thực tế.

Nhựa Việt Tiến hỗ trợ tư vấn lựa chọn thùng theo nhu cầu sử dụng, xem mẫu trước khi đặt hàng và bảo hành sản phẩm 12 tháng. Liên hệ 028 6271 8386 để được tư vấn mẫu thùng phù hợp cho nhu cầu ủ phân hữu cơ.